महाराष्ट्रातील शेगाव येथील गजानन महाराज हे दत्तात्रय परंपरेचे भारतीय गुरू होते. भगवान दत्तात्रेय आणि भगवान गणेशाचा अवतार म्हणून त्यांना मानले जाते. त्याचा जन्म केव्हा झाला हे माहीत नाही, पण शेगावमध्ये तो पहिला प्रसिद्ध होता. तो कदाचित विशीतला तरुण होता. तो फेब्रुवारी १८७८ पासून चाला. ८ सप्टेंबर १९१० रोजी श्री गजानन महाराजांनी आपले अवतार जीवन सजीवन समाधीसाठी ठेवून समाप्त केले आणि त्यांच्या शिष्यांनी समाधीदिन म्हणून श्री पुण्यतिथी उत्सवाचे अनुसरण केले.

एका दंतकथेनुसार, बांकट लाल अग्रवाल नावाच्या एका मनी सावकाराने २३ फेब्रुवारी १८७८ रोजी गजानन महाराजांना रस्त्यावर पाहिले, जे टाकले गेले ते अन्न पदार्थ खाणे म्हणजे जीवन आणि अन्न वाया जाऊ नये आपण सामान्य माणूस नाही, तर योगी आहे हे लक्षात घेऊन बांकत नेत्याला घरी घेऊन गेले आणि महाराजांना त्यांच्याबरोबर राहायला सांगितले. आपल्या हयातीत त्यांनी एका जानराव देशमुखांना जीवनातील नवीन भाडेपट्टा देणे, मातीचा पाईप पेटवून देणे, पाण्यानं सुकवून विहिरीत पाणी भरणं, ऊसाचा रस काढून, माणसाच्या कुष्ठरोगातून बरा करणं, बरे करणे अशा अनेक चमत्कारांचा त्यांनी आपल्या आयुष्यात ील अनेक चमत्कार केला. वरील काही कृती आहेत कारण श्री गजानन महाराजांना योगशास्त्र माहीत होते.

श्री गजानन महाराजांनी ८ सप्टेंबर १९१० रोजी समाधी घेतली. त्याचे पार्थिव दफन करण्यात आले आणि त्याच्या नावाने शेगाव येथील समाधीवर एक मंदिर बांधण्यात आले. या पृथ्वीवरआपला वेळ जवळ आला आहे असे भाकीत त्यांनी केले होते. त्यांच्या भक्तांनी समाधीच्या आधी काही काळ त्यांच्या सन्मानार्थ मंदिर बांधायला सुरुवात केली होती. खरे तर त्यांचे समाधी मंदिर श्री राममंदिराच्या अगदी खाली आहे. असे म्हणतात की, श्री गजानन महाराज आपल्या हयातीत श्री रामाच्या मंदिरात नियमितपणे पूजा करत असत. श्री गजानन महाराजांना आपल्या चिल्लममध्ये गंजा धुण्याची आवड होती आणि त्यांनी आपल्या हयातीत एक धूनी सुरू केले असावे असे मानले जाते. धूनअजूनही जळत आहे आणि समाधी मंदिराजवळ आहे. ज्या वेळी त्यांनी एक सुका विहिरीत पाणी भरले, त्या वेळी श्री भास्कर महाराज जयळे यांनी येथील सर्व विहिरी कोरड्या आहेत असे सांगून पाणी न भरता पाणी भरले होते. भास्कर महाराजांचे नातू श्री वासुदेव महाराज जयळे हे गजानन महाराजांचे महान भक्त होते. अकोटमधील श्रद्धासागर आश्रम हे जवळच्या भागातील भाविकांसाठी आध्यात्मिक स्थान आहे.

कसे पोहोचावे

हे ठिकाण महाराष्ट्रातील अकोला जिल्ह्यातील अकोला तहसील जवळ आहे. पोपटखेड रोडवरील अकोटपासून १२ किमी अंतरावर आहे. खासगी वाहनकिंवा सार्वजनिक वाहतूक अशा जीप / ट्रॅक्स / ऑटोरिक्षा ंसारख्या सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेने या ठिकाणी सहज पोहोचू शकतो जे अकोटहून भरपूर धावू शकतात. सर्वात जवळील रेल्वे स्थानक अकोट, अकोला आणि शेगाव आहे. अकोला-खंडवा मार्गावर अकोटमध्ये मीटर गेज रेल्वे स्थानक आहे.
अकोला जेएन (स्टेशन कोड – एके) आणि शेगाव (स्टेशन कोड – सेग) यांना भारतभरातून रेल्वेची चांगली कनेक्टिव्हिटी आहे.
अकोला अकोटपासून ४५ किमी अंतरावर आहे.
शेगाव अकोटपासून ५५ किमी अंतरावर आहे.
नागपूर अकोटपासून २११ किमी अंतरावर आहे.